قسمت نخست از نقد کتاب

۱۷ اسفند ۱۳۹۴ | ۱۳:۲۶ کد خبر : ۴۸۵۷ اطلاعیه ها
تعداد بازدید:۱۳۲
لغزش های تاریخی و گمشده ای به نام بی طرفی / جای خالی حماسه سازان در "شناسنامه تبریز"
قسمت نخست از نقد کتاب

قسمت نخست از نقد کتاب "شناسنامه تبریز و پیرامون"

لغزش های تاریخی و گمشده ای به نام بی طرفی / جای خالی حماسه سازان در "شناسنامه تبریز"

ائل نقدی بر کتاب "شاسنامه تبریز و پیرامون" نوشته علی پولاد را که طی ماه های گذشته با واکنش های مثبت و منفی متفاوتی روبرو بوده واز یک سو مورد تمجید مقامات دولتی و از سوی دیگر با نقد جدی کارشناسان همراه شده؛ به قلم دکتر محمد علی پرغو، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تبریز و رئیس موسسه تاریخ و فرهنگ ایران در سه قسمت منتشر می کند.
 به گزارش ائل ؛ بخش نخست از این نقد که به کلیات موضوع می پردازد؛ بدین شرح است:کتاب «شناسنامه تبریز و پیرامون» کتابی است که اخیرا (1393شمسی) به کوشش آقای علی پولاد و توسط انتشارات بهاردخت در 435 صفحه و به طرز نفیس و عالی چاپ و منتشر شده است. این کتاب در هفت فصل ( با 580 تصویر و 550 مطلب) ترتیب یافته است. فصلهای کتاب عبارتند از: جغرافیا و طبیعت؛ تاریخ، هنر و معماری؛ زبان و ادبیات؛ جامعه و اقتصاد؛ مشاهیر و مفاخر؛ و بناها و مکانها. در متن کتاب در باره هر کدام از این بحثها مطالب جالبی درج شده و در مورد جنبه های مختلف تبریز از جغرافیا و نظر جهانگردان نسبت به تبریز گرفته تا تاریخ و شخصیتهای تاثیر گذار تبریز و معروفین و مشهورین این شهر اطلاعات ذیقیمتی آورده شده است.
 در کل می توان گفت که کتاب کمتر مطلبی را نسبت به تبریز فراموش کرده است و کمتر زاویه و جنبه ای از تبریز و تبریزیان هست که به آن نپرداخته باشد. از نقاط قوت این کتاب عکسهای بسیار باکیفیت و عالی آن است که در کنار مطالب نوشتاری، وضوع زیادی به مباحث کتاب داده و به برقراری ارتباط خواننده با کتاب کمک شایانی کرده است. عکسهای کتاب در نشان دادن زیباییهای تبریز و پیرامون و نمایش گوشه ای از این بهشت زمینی به کسانی که شانس زندگی و حضور در تبریز را نداشته اند الحق خوب از عهده برآمده است. به صورت خلاصه اگر بگوییم ، مطالب و عکسهای کتاب در انتقال ثروتهای مادی و معنوی تبریز به خوانندگان موفق عمل کرده است. کیفیت کتاب نیز شایان تقدیر است. کاغذ عالی، جلد عالی، عکسهای بسیار عالی و جامعیت کتاب الحق در شان شهر مشهور و تاریخی و بزرگی چون تبریز می باشد.
در کنار تمامی مزایا و محاسن و نقاط قوتی که کتاب از آنها برخوردار است، همانند تمامی کارهایی که از دست بشر خارج شده، این کتاب نیز قصورات و معایبی دارد که ذکر آنها نه برای کاستن از ارزش کتاب و کوچک کردن زحمات کوشندگان آن، بلکه برای بهتر شدن آن و رفع اشکالات موجود در چاپهای آتی می باشد. به حکم وظیفه ی شهروندی بر خود لازم دانستیم ضمن تقدیر و تشکر از زحماتی که دست اندرکاران این مجموعه، بخصوص آقای علی پولاد که کار ایشان تقدیر و تشکر ویژه می طلبد، متحمل شده اند، برای گسترش فرهنگ نقد در جامعه و بهبود کیفیت علمی کتابها و مجوعه های چاپی، بخصوص آنهایی که مربوط به تبریز و خطه آذربایجان می باشند، نویسندگان را در رفع اشکالات احتمالی و توجه به موارد ضعف در کنار موارد قوت یاری نماییم.
ایراداتی که بر این اثر وارد است به چند قسمت قابل تقسیم است. برخی از این ایرادات چون اغلاط تایپی، لغزشهای تاریخی و فراموش کردن جنبه ای از تاریخ و فرهنگ تبریز و پیرامون به راحتی قابل جبران و تصحیح هستند و می شود آنها را در چاپهای آتی این اثر برطرف ساخت. اما ایراداتی که از نحوه ی نگاه به مسایل و شخصیتها و نوع تفسیر حوادث تاریخی و اجتماعی ریشه می گیرند، برطرف ساختن آنها بسیار مشکل می باشد. چرا که اغلب این مسایل به طرز نگاه و تفکر نویسندگان بر می گردد و توافق بین نویسنده و ناقد در این مسایل چندان آسان نخواهد بود. باز بر حسب وظیفه ای که احساس می کنیم به این موارد نیز خواهیم پرداخت و جاهایی که به نظر می رسد در این باره نویسندگان دچار اشتباه شده اند ذکر خواهد شد و باقی را به تهیه کنندگان کتاب واگذار خواهیم کرد تا خود قضاوت نمایند و اگر نقد ما را وارد  دانستند به رفع آن بپردازند.
آفتی به نام بی طرف نبودن
در واقع اصلی ترین نقدی که بر کتابِ «شناسنامه تبریز و پیرامون» می توان وارد نمود، جهت گیری و گرایش خاص کتاب می باشد. از فحوای کتاب چنین بر می آید که در سراسر کتاب نسبت به تفکر خاص و دارندگان آن تفکر گرایش و محبتی موجود است. در حالی که در چنین کار عظیمی باید کلیت تاریخ و فرهنگ منطقه و تبریز مورد توجه باشد و همه ی افراد و اندیشه ها با بی طرفی کامل مورد رجوع و کنکاش قرار گیرد و سعی بر این باشد که وقایع و افراد و شخصیتهای دخیل در آن چنان که بوده اند به معرض نمایش گذاشته باشند، نه چنان که ما دوست داریم آنها را به مردم بشناسانیم. این مساله در معرفی شخصیتهای تاریخی و علمی و اجتماعی و سیاسی و روحانی نیز به وضوح دیده می شود. از مطالبی که در باره برخی از شخصیتها نوشته شده چنین استنباط می گردد که برای القای فکری خاص و ساختن چهره ای غیر واقعی از برخی افراد تنها آن بخش و قسمت از زندگی و تفکرات و اعمال شخص مورد اشاره قرار گرفته که بکار نویسنده می خورده است و از بقیه که در شناختن شخصیت مورد نظر و بدست دادن چهره ی واقعی تر از او خواننده را یاری می توانست کرده باشد، غفلت شده، حال یا به سهو و یا به عمد .
مساله دوم که در واقع از نحوه ی تهیه کتاب ناشی شده است. یعنی مطالب مختلف و مدخلها و مباحث کتاب توسط  اشخاص و افراد مختلفی تهیه شده که برخی شاید در بخشی که قلم فرسایی کرده اند چندان خبره نبوده اند. این امر باعث نوعی عدم سنخیت در بین مطالب کتاب شده است. عجله در ارائه مطالب و گذشتن از روی بسیاری از مسائل بخوبی دیده می شود. در جایی که باید به شخصیتی جای بیشتری داده می شد، به اختصار مطالبی گفته شده و از آن گذشته اند و یا باز به همان آفتی که می شود نام آن را گزینشی برخورد کردن نامید، دچار شده است.
غفلت از جنبه حماسی تاریخ تبریز
یکی دیگر از ضعفهای بنیادی کتاب مغفول گذاشتن جنبه ی حماسی تاریخ تبریز و پیرامون و کمرنگ نشان دادن حماسه ها و دلاوریهایی بوده که در برهه های مختلف تاریخی اولادان تبریزی در دفاع از کیان خویش در برابر روسها و عثمانی ها و دیگر متجاوزان به این آب و خاک از خود نشان داده اند. به عنوان مثال در تاریخ معاصر اشاره ای به حوادثی چون جنگهای ایران و روس و حتی جنگ تحمیلی نشده و این قسمت بی رنگ و بی فروغ در کتاب منعکس شده است. در حالی که این قسمت از تاریخ تبریز و آذربایجان از صفحات زرین تاریخ این مرز و بوم بشمار می رود. همچنین جای داشت که به ارزشهای میهنی و ملی و دینی و حاملان آن در کتاب جای بیشتری داده می شد.
جای خالی شخصیت های ملی و مذهبی در کتاب شناسنامه تبریز و پیرامون
همچنین به شخصیتها و افراد مذهبی و ملی که از این مرز و بوم برخاسته و در برابر کجرویها و بدعتها و کج سلیقگیها مقاوت کرده اند و در برابر استعمار و عوامل آن ایستاده اند، چندان که باید  و شاید جایی در کتاب داده نشده است. برای مثال می توان به اقدامات اصلاحی امیر کبیر و جریان مبارزه و مقابله جدی وی با جریان فرقه سازی و دین سازی بابیت اشاره کرد. این مساله در تاریخ معاصر ایران از اهمیت زیادی برخوردار است و تبریز نیز در این مساله نقش پررنگی ایفا نموده است که شایان توجه بود اما متاسفانه در این کتاب مغفول مانده است.

 


نظر شما :