نشست «تاریخ و فرهنگ ایران در آیینه اسناد» در دانشگاه تبریز برگزار شد

نشست علمی و تخصصی« تاریخ و فرهنگ ایران در آیینه اسناد» از سوی مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران دانشگاه تبریز برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه تبریز، این نشست علمی و تخصصی به مناسبت هفته پژوهش در تالار استاد موحد دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز با حضور اساتید، دانشجویان و فعالان این حوزه برگزار شد.

معرفی مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران از سوی دکتر محمد علی پرغو، اهمیت موزه و موزه داری در پژوهش های تاریخی و فرهنگی توسط دکتر غفار عبدالهی و اهمیت آرشیو در تاریخ و اندیشه از سوی دکتر رضا نصیری حامد از جمله سخنرانی های نشست علمی و تخصصی« تاریخ و فرهنگ ایران در آیینه اسناد» بود.

 آقای دکتر محمدعلی پرغو در سخنرانی خود  به معرفی موسسه تاریخ و فرهنگ پرداختند:

«مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران در سال 1343 بنا به پیشنهاد دانشکده‌ی ادبیات و زبان فارسی تصویب دانشگاه تبریز تأسیس شد. در تاریخ بیستم اسفندماه همان سال اساسنامه‌ی آن به تصویب اعضای مؤسس رسید و فعالیت مؤسسه عملاً آغاز گردید. بر طبق این اساسنامه، اهداف تشکیل مؤسسه چنین بیان شده‌اند:

«1-متمرکز کردن کلیه‌ی فعالیت‌های تحقیقاتی دانشکده ادبیات درباره‌ی تاریخ و فرهنگ ایران و کمک به توسعه‌ی دامنه‌ی این فعالیت‌ها و جذب و هدایت کوشش‌های تحقیقاتی پراکنده‌ای که در خارج از دانشکده در زمینه مذکور به عمل می‌آید.

2- کمک غیرمستقیم به تحقیقات ایران‌شناسی از راه تهیه‌ی طرح تحقیق درباره‌ی مسائل مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران و اعلام و نشر آن برای استفاده اشخاص و مؤسسات دانشگاهی و غیردانشگاهی در ایران و خارج از ایران.

3-مبادله‌ی نظر و اطلاعات درباره‌ی طرح‌های تحقیقاتی و مسائل مورد علاقه‌ی مشترک، با دانشمندان ایرانی و خارجی یا مؤسسات مشابه تحقیقاتی در ایران و خارج، به‌منظور تأمین هماهنگی و استفاده‌ی متقابل از تجارب.

علاوه بر موارد فوق همچنین در اساسنامه‌ی مصوب مؤسسه قید شده است که «از تاریخ تصویب اساسنامه، طبق سنت معمول در مورد مؤسسات مشابه وابسته به دانشگاه‌ها، این مؤسسه مرجع صالح برای اظهارنظر درباره‌ی مسائل و مشکلات و طرح‌های راجع به «تاریخ و فرهنگ ایران» (در مواردی که جنبه‌ی تحقیقاتی دارد نه تعلیماتی) و مشاور رسمی دانشگاه و دانشکده در موارد مربوط به شمار می‌رود.»

 در نخستین جلسه‌ی انجمن مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران که در تاریخ 18 آبان ماه سال 1344 تشکیل شد، آقای دکتر منوچهر مرتضوی به‌عنوان مدیر این مؤسسه انتخاب شدند. وی تا سال 1358 در این سمت باقی ماندند. مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران با تلاش‌ها و فعالیت‌های دکتر مرتضوی و همکارانش خیلی زود به‌عنوان یکی از مراکز علمی و پژوهشی مهم کشور درآمد. مؤسسه با ایران شناسان بنام جهان و مراکز ایران‌شناسی داخل و خارج کشور ارتباط منظم و دائمی برقرار کرد و به مبادله‌ی علمی و فرهنگی با آن مراکز پرداخت. همچنین در کنار کارهای تحقیقاتی، از طرف مؤسسه در زمینه چاپ و نشر کتب مرتبط با تاریخ و فرهنگ ایران نیز فعالیت گسترده‌ای انجام گرفت و با استفاده از محققان و پژوهندگان دانشگاه و خارج دانشگاه، در زمینه‌ی ادبیات، آداب و رسوم و زبان‌ها و لهجه‌های ایرانی، و در کل تاریخ و فرهنگ ایران زمین، آثار زیادی به چاپ رسید. تعداد کتاب‌های چاپی مؤسسه تاریخ و فرهنگ تا اردیبهشت سال 1358 ، به 33 عنوان کتاب رسیده بود. مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران علاوه بر داشتن انتشاراتی، دارای کتابخانه تخصصی نیز بود. «کتابخانه‌ی ویژه‌ی تحقیقی» مؤسسه دارای حدود سه هزار جلد کتاب در زمینه تاریخ و فرهنگ ایران و به زبان‌های مختلف بود.

بعد از پیروزی انقلاب شکوه‌مند اسلامی، به دلیل مسائل و مشکلات موجود و همچنین شروع جنگ تحمیلی، مؤسسه به حال تعطیل درآمد و برای سال‌ها هیچ فعالیتی برای احیای آن صورت نگرفت، تا اینکه در سال 1383 مرحوم دکتر علیرضا خزائلی، عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ دانشگاه تبریز، به ریاست مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران انتخاب شدند و مأموریت یافتند که مؤسسه را دوباره فعال سازند، اما علی‌رغم تلاش‌های مرحوم دکتر خزائلی، در دو سال مسئولیت ایشان، به دلیل نبود امکانات و پراکنده بودن اموال و داشته‌های مؤسسه و از همه مهم‌تر نبود مکان و کادر لازم، عملاً تعطیلی مؤسسه ادامه یافت و اقدام مؤثری در این راستا به عمل نیامد.

در اواسط سال 1389 مسئولیت اداره‌ی مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران به آقای ایشان سپرده شد و عملاً، فعالیت آن از تاریخ 10 اردیبهشت 1390 و همزمان با روز ملی خلیج فارس با برگزاری «نشست علمی خلیج فارس و اهمیت استراتژیک آن» شروع شد. ایشان از همان روز اول با تلاشی خستگی‌ناپذیر و فعالیت‌های شبانه‌روزی نسبت به احیای مؤسسه همت گماشتند. با کمک و یاری مسئولان محترم دانشگاه تبریز و دانشکده علوم انسانی و اجتماعی وقت نسبت به اختصاص مکان جدید برای خود مؤسسه و واحدهای مرتبط اقدام شد. با تلاش مدیریت مؤسسه و همکاران ایشان و توجه ریاست دانشکده علوم انسانی و اجتماعی نسبت به جمع‌آوری کتابخانه‌ی مؤسسه و کتاب‌های چاپ شده از طرف مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران که در قسمت‌های مختلف دانشگاه پراکنده، و بعضاً در بین سایر مجموعه‌های دیگر شده بود، اقدام گردید و تلاش شد تا در حد امکان لااقل قسمتی از اموال و آثار مؤسسه بازیابی و احیا گردد. همچنین با تهیه وسایل و ملزومات مورد نیاز، کم‌کم مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران سر و سامانی یافت و در مسیر احیا و برپایی مجدد قرار گرفت.

از جمله کارهای انجام یافته بعد از بازگشایی موسسه، گردآوری کتابهای موسسه از قسمتهای مختلف دانشگاه و ترتیب یک کتابخانه اختصاصی در محل موسسه تاریخ و فرهنگ ایران بود. در این راستا بعد از بررسی های اولیه و پیگیریها و مذاکرات متعدد با مسئولان دانشکده ادبیات دهها جلد کتاب متعلق به موسسه شناسایی و بعد از گردگیری و مرتب سازی به مجموعه کتابهای کتابخانه موسسه اضافه شدند.

همچنین اسناد و مکاتبات سابق موسسه که در اختیار دانشکده ادبیات بود با هماهنگی معاونت محترم پژوهشی دانشگاه و ریاست محترم دانشکده ادبیات به موسسه انتقال داده شد.»

دکتر رضا نصیری حامد در سخنرانی خود با عنوان «اهمیت آرشیو در تاریخ و اندیشه»، با بیان اهمیت آرشیو برای همه حوزه‌های تحقیقات انسانی و اجتماعی به طور خاص به بررسی اهمیت این امر در عرصه اندیشه و فکر پرداخته و مواردی از آن را با تأکید بر موضوعاتی همچون نقش آرشیو در نقد نظریات و تبیین بهتر مفاد آنها و نیز تحقق همکاری های بین رشته‌ای، کمک به روند توسعه و تکامل رشته های علمی و جریان دانش، ارائه دورنمایی از وضعیت کلی دانش‌های موجود به ویژه در شرایط کنونی و با توجه به نیازهای ناشی از افق پیش رو و نیازهای برآمده از شرایط زمانه را خاطرنشان کردند. به ویژه که در شرایط کنونی اهمیت آرشیوهای غیردولتی و غیر رسمی افزون تر و بیشتر از قبل شده است.

دکتر غفار عبدالهی متنق در سخنرانی خود با عنوان «نقش موزه و موزه‌داری در پژوهشهای تاریخی و فرهنگی» ادامه داد:

«محقق نباید در تحقیقات تاریخی خود را محدود به آثار مکتوب و به اصطلاح کتابخانه‌ای کند. گاهی دیدن یک سایت تاریخی، صحنه میدان جنگ، عوارض و پستی بلندی‌های جغرافیایی، پل و جاده و یا بنایی بازمانده از دوره مورد تحقیق بسیار برای درک شرایط آن دوره و مطلب مورد مطالعه مثمر ثمر می‌باشد. چه بسا از طریق یک سکه به وجود یک پادشاه جدید و یا شهری که دیگر نشانی از آن بر جای نمانده و تا حال بنا به عللی از چشم تاریخدانان برکنار مانده پی ببریم؛ یا از طریق مطالعه سکه‌ای پی به وضعیت اقتصادی، اعتقادی یک سلسله حکومتی و جامعه تحت حکمرانی آنان ببریم. گاهی دیدن یک تابلوی نقاشی و یا یک مینیاتور مؤثرتر از خواندن دهها کتاب است و ما را با تاریخ اجتماعی، طرز پوشش، زندگی، معیشت، خانه سازی، اوضاع اقتصادی و اجتماعی آن دوره آشنا می سازد.

همچنین استفاده از منابع کمکی و غیرنوشتاری محقق را از نگاه خطی و محدود به تاریخ رهایی می‌بخشد و این رشته را از خشکی و بی جانی نجات می دهد.»