موزه

باسمه تعالی

تاریخچه موزه موسسه تاریخ و فرهنگ ایران

 

موزه موسسه تاریخ و فرهنگ ایران

موزه تاریخ موسسه تاریخ و فرهنگ ایران دانشگاه تبریز در تیر ماه سال 1328 هجری شمسی به پیشنهاد مسئولین وقت دانشکده ادبیات و تنها دوسال بعد از تاسیس دانشگاه تبریز راه اندازی شد. این موزه اولین موزه دانشگاهی و پژوهشی کشور تلقی می شود.  این موزه در مکان کتابخانه مرکزی دانشگاه قرار گرفته و شامل بخش های سکه و مهر ، فرش و منسوجات، کتابت، مردم شناسی، انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، چینی و باستان شناسی می باشد.

• بخش باستانشناسی

در این بخش اشیاء تاریخی و فرهنگی متنوعی از  هزاره دوم قبل از میلاد (عصرآهن) تا دوران صفویه به چشم می خورد.  ظروف سفالی لعابدار و بدون لعاب، اشیاء و ابزارهای فلزی (نقره، مفرغ، برنج)، کتیبه های سنگی، مهره های سنگی و سفالی (سر دوک نخ ریسی)، پیکرک های سفالین، اشیاء استخوانی و سرپیکان های سنگی در این مجموعه به نمایش گذاشته شده است. از جمله اشیاء شاخص در بین ظروف سفالی بدون لعاب، سفال های سیاه و خاکستری مکشوفه از تپه باستانی حسنلو می باشد که با چرخ سفالگری ساخته شده‌اند و قدمت این ظروف به اواخر هزاره دوم و هزاره اول قبل از میلاد بر می‌گردد. این ظروف با توجه به فن پخت متفاوتشان به این رنگ در می آمدند. این نوع سفال منحصرا در کوره های در بسته پخته می شده است.  پیه سوز سفالی مرغابی شکل، کوزه کوچک سفالی انجیری شکل و تابوت سفالی بدست آمده از حسنلو از نمونه های  دیگر جالب موزه هستند.

در بین آثار سفالی لعابدار بخش باستان شناسی ظروف دوره های سلجوقی، ایلخانی و تیموری، چون تنگ های گردن بلند شیشه ای و بشقابهای کتیبه دار نیشابور دوره سلجوقی ، و ظروف زرین فام دوره ایلخانی شاخص هستند. همچنین ظروف چینی صفوی موسوم به سفید و آبی توجه هر بیننده ای را به خود جلب میکند. این ظروف در زمان شاه عباس اول صفوی و به دستور وی از سوی صنعتگران چینی ساخته شده و وقف بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی شده است. تمامی ظروف منقوش به مهر شاه عباس با مضمون«وقف آستانه شیخ صفی نمود بنده شاه ولایت عباس» می باشند.

اشیاء مفرغی لرستان، از دیگر آثار جالب توجه به نمایش در آمده در این بخش هستند. تاریخ تقریبی عصر مفرغ (برنز) ایران 1500-3000 پیش از میلاد است. مفرغ آلیاژی است مرکب از مس و قلع یا مس و آرسنیک. آثار مفرغی موزه  شامل ابزار و ادوات جنگی، لوازم آرایش و تزیینی-آیینی و ظروف مختلف می باشند. قدمت این آثار مربوط به هزاره اول ق.م می باشد. بت‌های مفرغی، خنجر و تیغه شمشیر و سرگرزهای نقوش دار مفرغی، تبرهای زینتی به شکل سر حیوانات و پرندگان و بشقاب با فرو رفتگی‌های بادامی منظم از اشیای شاخص مفرغی موزه می باشند.

• بخش سکه و مهر

در این تالار سکه های تاریخی ضرب شده ادوار مختلف به نمایش گذاشته شده اند، سکه هایی از دوران قبل و بعد از اسلام. براساس یافته های باستان شناسی ضرب سکه در ایران، برای اولین بار در زمان داریوش اول هخامنشی انجام گرفته است. سکه های نقره ای لیدی (به عنوان اولین سکه های جهان)، هخامنشی، سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان و نیز حکومتهای وابسته (ساتراپها) در کنار سکه های شاخص دوره اسلامی چون سکه های ارغون و الجایتو و ابوسعید ایلخانی که دارای عبارت «علی ولی الله» می باشند و سکه بابر تیموری با شعائر شیعی از نمونه‌های مهم این بخش هستند.  علاوه بر سکه ها تعدادی مهر انگشتری مفرغی مربوط به دوره ساسانی نیز در این بخش نگهداری می شود. مهر استوانه‌ای از جنس سنگ صدف دریای بدست آمده از سایت باستانی جیرفت از دیگر آثار شاخص این بخش است.

• بخش کتابت

در این بخش نمونه خط های تحریری از قبیل کوفی، نسخ، ثلث، نستعلیق و... که توسط خوشنویسان نامی ایران همچون میر عماد و یاقوت مستعصمی تحریر شده، و همچنین نسخ  نفیس خطی و چاپ سنگی به نمایش گذاشته شده  و توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می کنند. قدیمی ترین اثر در این تالار به قرون اولیه اسلامی تعلق دارد. مصالحه نامه مربوط به روستای الاکی هرزند مرند متعلق به 791 هجری، کتابهای خطی مذهّب از جمله صحیفه سجادیه به خط میرزا شفیع تبریزی، زادالمعاد به خط میرزا باباو خمسه نظامی به خط محمد مومن  و قسمتی از قرآن مجید به خط صلاح الدین صفدی از دوره تیموری از آثار شاخص این بخش هستند. همچنین قطعه خطهایی از استادان نامدار چون بابا شاه، عبدالباقی تبریزی، جواهر قلم، عبدالمجید درویش و یک نقاشی گل و گیاه آبرنگ اثر میرزا آقا شیزاری (معروف به فرصت شیرازی) از دیگر آثارِ جالب این مجموعه می باشد.

• بخش مردم شناسی

در این بخش از موزه اشیائی تاریخی از قبیل زره، گرز، کلاهخود نفیس متعلق به صفی قلی خان گرجی از سرداران شاه عباس اول صفوی،آویزهای تزئینی زنانه، فانوس، تُنگ آب، قلمدان و ابزار و وسایل کشاورزی و زندگی روزمره مربوط به دوره صفویه تا معاصر و نقشه ای آموزشی در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته‌اند. گاو صندوق فولادی با نقاشی رنگ و روغن در بدنه از عهد قاجار، تفنگ سرپر با قنداق خاتم کاری شده و لوله کنده کاری شده، قلمدان لاک کاری شده و آینه چوبی خاتم کاری شده از عهد قاجار از دیگر اشیای جالب این بخش می باشد.

• بخش بافته ها و منسوجات

این بخش جهت نمایش آثار دست بافت در مجاورت بخش مردم شناسی تعبیه شده است. آثار این بخش نیز بازه زمانی صفویه تا قاجار را در بر می گیرد. سه تخته قالیچه (سجاده) پشمی-دوتخته مربوط به عهد صفوی و یکی دوره قاجاریه-، یک قطعه پارچه زری کتیبه دار با عبارت سوره نصر از عهد قاجار و علم زربافت با حاشیه ابریشمی از دوره صفویه از اشیای شاخص این بخش بشمار می روند.

• بخش انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

انقلاب اسلامی و دفاع مقدس دو رویداد مهم در تاریخ ایران اسلامی می باشند و انتظار می رود تمامی اقشار جامعه به ویژه نسل جدید با تمام واقعیات و زوایای مختلفشان آشنا شوند. موزه موسسه تاریخ و فرهنگ ایران نیز با توجه به رسالت آموزشی و پژوهشی خود و نیز در جهت حفظ ارزش های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس اقدام به ایجاد این بخش کرده است. در این بخش مجموعه آثار از جمله عکس، کتاب های خاطرات مبارزان دوره طاغوت، خاطرات رزمندگان، وصیت نامه شهدا و برخی آثار و وسایل ارزشمند مرتبط با شهیدان و رزمندگان به نمایش گذاشته شده اند.